İnsanın Sılası / Elias Canetti / Sel Yayınları

Elias Canetti’nin “Notlar”ı (“Aufzeichnungen”), dünya edebiyatında tümüyle kendine özgü bir türdür. Kendisi, İnsanın Sılası (Die Provinz des Menschen) başlığını verdiği ve 1942-1972 yılları arasındaki notlarını içeren kitabında, 1943 yılına ait bir notunda, kendi yarattığı bu tür için şöyle diyor:

“Bu notların güçlüğü –dürüst ve tam olmaları öngörüldüğünde– kişisel olmalarından kaynaklanıyor. İnsan, özellikle kişisel olandan uzaklaşmak istiyor; sanki artık daha sonra değişemeyeceğinden korkarcasına, kişisel olanı kâğıda dökmekten korkuyor. Gerçekte ise insan bir kez yazdıktan sonra rahat bıraktığı takdirde, her şey pek çok yoldan değişime uğramayı sürdürüyor. Ruhun yollarını gösteren şey, yeniden okumak. İnsan, kendini çok ender olarak yeniden okuma gücüne sahipse eğer, özgür kalıyor. Ancak, kişisel notlar karşısındaki ürkeklik aşılabiliyor. Bunun için kendinden üçüncü kişi olarak söz etmek yetiyor; “o”, “ben” den daha az sırnaşık ve obur; insan “onu” öteki üçüncü kişiler arasına yerleştirme yürekliliğini gösterdiği anda “o”, artık başkalarıyla karıştırmanın her türlüsüne açık ve ancak yazanın kendisi tarafından tanınabiliyor. İnsan böyle yaptığında, bu notların daha sonra çeşitli üçüncü kişileri birbirinden ayıramayanların ellerine geçmesi, böylece de yanlış yorumlar aracılığıyla kendisinin aslında hak edilmemiş bir olumsuz değerlendirmenin hedefi olması riski altına giriyor. Yazdıklarının doğruluğunu ve dolaysızlığını önemseyen, düşünceyi veya gözlemi gerçek anlamda seven, bu tehlikeyi göze alacak ve birinci kişiyi insanın “ben”den başka bir şey olamayacağı o olağanüstü anlar için saklayacaktır.