Türkiye’de feminizm üzerine sürdürülen tartışmaların halen olması gereken yerden çok uzakta olduğunu düşünüyorum. Birkaç yazar, akademisyen ve kadın çalışmaları kürsüsü dışında, teorik zeminde temellenen ve “düşünce” üreten bir feminizm tartışması olmasının en temel sebebi, Türkiye’de feminizmin hâlâ ciddiye alınmıyor oluşu; bunun sonucu olarak da Türkçede yaratıcı ve bütünsel feminizm tartışmaları çalışmaları yapıl(a)mıyor. İkinci neden de feminist hareket içerisinde yer alan birçok kişinin eylemlilik heyecanına kapılıp, teorik zeminlerini sağlamlaştırma konusunu fazla önemsemiyor oluşu olabilir. Türkiye’de kadın çalışmaları kürsüleri kurulmaya devam ettikçe ve feminizmi, kavramsal yolculuğu ve episteme ile ilişkili tarihi göz önünde bulundurularak ele alan çalışmalar arttıkça, Türkçede de feminizmin ilgili değerli çalışmaların artacağını umuyorum.

Say Yayınları’ndan çıkan Toplumsal Cinsiyet ve Bilgi: Postmodern Bir Feminizmin Öğeleri kitabı, bu alanda yayımlanan çok değerli ve kıymetli bir çalışma. Kitap, postmodern feminizm yorumlarını bir araya getiren az sayıda kaynaktan biri olma özelliğini taşıyor. Farklı düşünürlerin düşüncelerini bir araya getirmesinin yanında, bu yorumcuların yorumlarını da birbiriyle çarpıştırıyor. Bunun sonucu olarak da okur, kitabı bitirdikten sonra, feminizmin modernizmle birlikte geçirdiği dönüşüm ve postmodernizmle feminizm arasında, her iki tarafı da besleyen farklılıklar hakkında bütünsel bir yaklaşıma sahip oluyor.

Kitap, “Modernizm, Postmodernizm ve Feminizm” başlıklı bir girişle açılıyor. Bu bölümde, modern ve postmodern feminizm yorumlarının ortaklıklarından, ayrıştığı noktalardan, feminizm ile postmodernizm arasındaki ilişkiyi tanımlamanın zorluklarından ve bu ilişkinin niteliğinden bahsediliyor. 2. Bölüm, “Rasyonel/ İrrasyonel” başlığını taşıyor. Bu bölümde Gadamer, Foucault, Derrida ve Nietzsche’nin postmodernizm ve rasyonalite arasındaki ilişkiyi incelerkenki düşünce haritalarını ve yorumlarını okuyoruz. Feminizm’in rasyonalite eleştirisini de okuduğumuz bu bölümde, rasyonaliteyle birlikte dile ve gerçekliğe sızmış erilliklerin anlamlandırılması ve çeşitli alternatiflerle bu erilliğin dışına çıkılmasının yolları üzerine geliştirilen bir düşünce ağına eşlik ediyoruz. Kitabın en dikkatimi çeken bölümü, “Özne/ Nesne” başlıklı 3. Bölüm oldu. Nietzsche’nin insanın ölümünü ilan etmesinden sonra yaşanan süreçte, özne-nesne-modernizmin terki ve postmodernizm patikasından feminizm ve feminist özne tartışmalarının olduğu bu bölüm, teorik anlamda çok yoğun ve zorlu bir şekilde ilerliyor. Kitabın 4. Bölümü “Doğa/ Kültür”de, feminizmin ve genel insanlık tarihinin en önemli algılarından birinin izi sürülüyor. Doğayı kadın’la, kültür’ü erkekle ilişkilendiren eril algı dünyamızın sınırlarını keşfediyor ve “Kadının Doğası” başlığı altında sürdürülen eril düşünce biçimlerinin nasıl yanlışlanacağı ile ilgili bilgi sahibi oluyoruz. Kitabın 5. Bölümü “Postmodern Bir Feminizmin İmkânları” isimli bu son bölümde, postmodernist bir feminist teorinin ve hareketin mümkünlüğü tartışılıyor.

Toplumsal Cinsiyet ve Bilgi, akademik okumaların, theoria’nın uzağında kalmış, felsefeyle kişisel gelişim tadında ilgilenen okur için pek uygun değil; zaten kitap da, gerek dili gerek içerisinde yer verilen düşünürler gerekse tartıştığı konuların derinliği anlamında kendi okuyucusunu kendi belirleyen kitaplardan olma niteliği taşıyor. Kitabı okuduktan sonra, sadece bu kitabı okunmakla yetinemeyip, Luce Irigaray ve Julie Kristeva gibi postmodern feministlerin çalışmaları hakkında detaylı araştırma yapmak isteyebilirsiniz. Kitap, bu yönüyle, theoria okuması yapmak konusunda okuru bir hayli heveslendirecek gibi görünüyor.

— Özge Uysal, ozgeuysal@yahoo.com

• Susan J. Hekman — Toplumsal Cinsiyet ve Bilgi, Postmodern Bir Feminizmin Öğeleri

• Çevirmen: Ümit Tatlıcan, Bekir Balkız
• Say Yayınları — Mayıs 2016
• 344 Sayfa
• ISBN: 9786050205183