Sosyal Bilimler | Kayda Değer Akademik Metinler

Sosyal Bilimler

Veri Olmadan Sosyal Bilim Nasıl Yapılır? | Sosyal Bilimler
Sosyal Bilimler

Veri Olmadan Sosyal Bilim Nasıl Yapılır?

Sosyolog Zygmunt Bauman’ın Ocak 2017’de 91 yaşında hayatını kaybetmesiyle, entelektüel dünya nadir görülen bir bakış açısı ve düşünce çeşitliliği olan bir düşünürü kaybetti. Onun çalışma tarzı bugün Amerika Birleşik Devletleri’ndeki birçok sosyal bilimcininkinden tamamıyla farklı olduğundan dolayı onun ölümü, daha çok sayıda meslektaşımızın onun yolunu takip etmesi durumunda neler kazanılabileceğini düşünmek için bir fırsattır.

Bauman birçok kitap yazdı ve yıllarca İngiltere’deki Leeds Üniversitesi’nde ders verdi. Kariyerinin nispeten son dönemlerinde, tanınan bir bilim insanı oldu. 1989’da 64 yaşında, Modernite ve Holokaust adlı önemli çalışmasını yayınlaması ile büyük bir başarı elde etti. Soykırımın, uygar Almanya’yı ele geçiren ve onu atavist bir hale döndüren anti-Semitik bir çılgınlığı yansıttığı yönündeki yaygın görüş karşısında Bauman, holokostu modern çağın epey karakteristik bir yaratıcısı olarak tanımladı.

Yirminci yüzyılın başlarının, bize büyük ölçekli fabrikalar, verimli ulaşım sistemleri, disiplinli iş güçlerine sahip büyük işletmeler ve öjenik gibi sözde bilimsel ideolojileri getirdiğini belirtti. Bunlar anti-Semitizmin yanında Hitler’in katliamının temel unsurlarıydı. Bauman, karanlık tarafına da dikkat göstermeden, modern çağın başarılarını kutlamamamız gerektiğini savundu.

Modernite ve Holokaust teorinin ve sentezin bir eseri idi. Hiçbir veri toplamadı ve konuşacak bir metodolojisi de yoktu. Bu, daha az katkıda bulunmasına sebep olmadı.

Doğuştan Yahudi bir Polonyalı olan Bauman 1939’da Alman istilasından sonra Sovyetler Birliği’ne kaçarak vatanını terk etti. Burada orduya katıldı, doğu cephesinde Nazilerle savaştı. Savaştan sonra Polonya’ya döndü ve akademik kariyerine başladı.

Demir Perdenin arkasında, sosyolog olmak, Marx’a ilişkin her konuda uzman olmak anlamına geliyordu. Bauman hemen dahil olmak istedi. Ancak sola olan bağlılığı asla solmazken, komünizme karşı duyduğu heyecan yok oldu. 1960’lı yıllarda muhalif öğrencilere destek verirken öğretmenlik görevini kaybetti ve ülkeden ayrılması söylendi.

Sosyolog Max Weber’in çalışmalarının, onun için bir mihenk taşı olacağı İngiltere’ye taşındı. Bauman, Weber’in sosyal bilimcilerin kişisel değerlerini ilimlerinden uzak tutmaya çalışmaları gerektiği fikrini reddetmesine rağmen, Weber’in bürokrasilerin merkezi rolünü vurgulayan modern toplum hakkındaki açıklamasını ilginç buldu.

Weber, bürokrasileri güçlü, ancak iç karartıcı bir şekilde gayrişahsi gördü. Bauman şunu eklemiştir: Bürokrasi insanlık dışı olabilir. Holokostu mümkün kılan bürokratik yapıların sıradan Alman askerlerinin ahlaki hissini ortadan kaldırdığını ileri sürmüştür. Kendilerine sadece işlerini yapıyor olduklarını ve emirleri yerine getirdiklerini söyleyebilirlerdi.

Daha sonra, Bauman bilimsel dikkatini herkesi kapsayan kurumların doğası ve rolü yine kendi odak noktası olan savaş sonrası ve 20. yüzyılın sonlarındaki dünyalara çevirdi. Savaşın ardından, istikrarın özlemini çektikten sonra, insanların hayatlarını yönlendirmek için bu tür kurumları -Weber’in bürokrasisinin daha tehlikesiz versiyonlarını- kurduklarını savundu. Genç yaşta bir şirket için çalışabilir ve çalıştığınız yerin emekli oluncaya kadar size sığınacak bir şemsiye olmaya devam edeceğinden emin olabilirdiniz. Hükümetler barışı korudular ve kendi kendilerine yardım edemeyenlere yardımcı oldular. Evlilikler, topluluk bağları yoluyla kuruldu ve sürmesi beklendi.

Fakat yüzyılın sonuna doğru, bu kurumlar çeşitli kaynaklardan gelen baskılar altında sönmekteydi. Ekonomik açıdan küresel ticaret artarken Avrupa ve Kuzey Amerika imalat sanayiinde düşüş yaşandı; iş güvenliği kayboldu. Politik olarak da değişiklikler olmaktaydı: Soğuk Savaş sona erdi, Avrupa birleştirildi ve politikacılar refah devletini geriye döndürdü. Kültürel olarak tüketimcilik her şeye yayılmış gibi görünüyordu. Bauman, evliliğe ihtiyatlı yaklaşımın ve nihayetinde internet üzerinden tanışmanın popülerliğinin artması da dahil olmak üzere, sevgi ve yakınlık anlayışında büyük değişimler olduğunu kaydetti.

Bauman’ın görüşüne göre, hepsi bağlıdır. 20. yüzyılın ortalarındaki “katı moderniteden” bugünkü “akışkan moderniteye” yapılan geçişe şahit olduğumuzu savundu. Hayat daha özgür, daha akıcı ve çok daha riskli hale geldi. Prensip olarak, çağdaş çalışanlar sıkıldıklarında iş değiştirebilirler, yurt dışına taşınabilirler veya alışveriş yaparak kendilerini yeniden oluşturabilirlerdi. Bir düğmeye basarak yeni cinsel partnerler bulabilirlerdi. Ancak devamlılığı azdı.

Bauman çıkarımları değerlendirdi. Bazıları bu yeni atmosferde gelişti; daha önce yerinde olan kurumlar ve normlar boğucu, baskıcı olabilir. Ancak, daha adil bir kaynak dağıtımı adına savaşmak için geçici bir işgücü bir araya toplanabilir mi? Alışverişi tutkunu tüketiciler sorumluluk sahibi, bağlı vatandaş olma görevine geri dönebilirler mi? Kısa vadeli arzuyla motive olan eşler bağlılığın değerini öğrenebilir mi?

2003’te yayınlanan Liquid Love adlı bir kitapta bu son soruyu bir paradoks olarak ortaya attı. Bugün, insanların “kendi düşüncelerine terk edilmek konusunda çaresiz hissettiklerini ve kendilerini kolayca kullanılıp atılabilir hissettiklerini,” ve bu yüzden de “‘ilişki kurmak’ için can attıklarını” belirtmiştir. Aynı anda “‘ilişkide olma’ durumu konusunda ihtiyatlıdırlar” çünkü bunun “ilişki kurmaları için ihtiyaç duydukları özgürlüğü (evet, doğru tahmin ettiniz!) ciddi bir şekilde sınırlayabileceğinden” korkarlar.

Son olarak, “akışkan modernitenin” iyi davranmadığı kişilerin, güçlü bir kişiye, katiyeti geri kazanmaya ve kozmopolitizmi sepetlemeye söz veren bir lidere dönüşme riskinden endişeliydi.

Bauman’ın çalışmalarıyla ilgili herhangi bir makul değerlendirme, kendisini çok ince bir şekilde yaydığı sonucuna varır. Yazılarının çoğu dağınık, aforizmalı ve tekrarlayıcıydı. Felsefe, edebiyat ve antropolojiye yönlenen disiplin sınırları hakkında hiçbir şey bilmiyordu; verimli de olabilirdi yüzeysel de. Ampirik kanıtlar ona eşit derecede uzaktı. Hayal gücü ve keskin zekânın her konu için büyük değeri vardı.

Amerikan sosyal bilimlerinde Bauman gibi düşünürlere fazla yer yoktur. Önde gelen araştırmacılarımız, somutu soyuta tercih ederler; süslü bir teorik tanımı sınayabilirler ancak rastgele bir iddiayı dikkatli bir şekilde sınayamazlar. Böyle bir gerçek temelli yaklaşımın lehinde söylenecek çok şey vardır.

Ancak, Bauman’ın bu önemli çalışmaya getirdiği geniş kapsamlı entelektüel alan ve vizyonla daha fazlasını yapabiliriz. Özellikle Avrupalı hedef kitlesi tarafından hevesle tüketilen yazıları, okuyucuların zamanlarını ve kendi hayatlarını tamamen yeni yollarla düşünmelerine yardımcı oldu.

Gray Matter
How to Do Social Science Without Data
New York Times, 9 Şubat 2017

Çeviri: Aslı Özkan
Sosyal Bilimler Çevirmeni
ceviri@sosyalbilimler.org

Yasal Uyarı: Bu metin, Sosyal Bilimler Platformu Çeviri Ekibi tarafından Türkçe’ye çevrilmiş olup söz konusu metin, izin alınmadan başka bir web sitesinde ya da mecrada kısmen veya tamamen yayımlanamaz, kopyalanamaz, çoğaltılamaz, dağıtılamaz, içeriğinde herhangi bir değişiklik yapılamaz. Aksi taktirde bir hak ihlali söz konusu olduğunda; Sosyal Bilimler Platformu, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun ve 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun ilgili hükümleri gereğince maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Ancak yazının bir bölümü, alıntılanan yazıya aktif link verilerek kullanılabilir. Her türlü alıntı, (her müstakil yazı için) 200 kelime ile sınırlıdır. Alıntı yapılan metin üzerinde herhangi bir değişiklik yapılamaz.

Yorum Yazın

Haftalık E-Bülten Aboneliği




sosyalbilimler.org’a Katkıda Bulunabilirsiniz.

sosyalbilimler.org'da editörlük yapabilir, kendi yazılarını yayımlayarak blog yazarımız olabilir veya Türkçe literatüre katkı sağlamak amacıyla çevirmenlik yapabilirsin. Mutlaka ilgi alanına yönelik bir görev vardır. sosyalbilimler.org ekibine katılmak için seni buraya alalım!

Bizi Takip Edin!

Sosyal Bilimleri sosyal ağlardan takip edebilir, aylık düzenlenen kitap çekilişlerimize katılabilirsiniz.