Bireyin düşüncelerini özgürce söylemesi, onun inşa ettiği küçük sosyal ağında kendisinden beklenen en tabii davranışlarından biri. Ancak demokratik toplumlar ve ülkeler sosyal ağı içerisindeki küçük insanın düşüncelerini ifadesinde sıkıntılar...
Kayda Değer Akademik Metinler
Kazuo Ishiguro’nun Kurgusunda Kaçınılmaz Hüzün
2006 Ekim’inde, rutubetli bir günde, bir söyleşi için davet ettiğim Kazuo Ishiguro ve 10 yaşındaki kızım Grace’i Londra’daki hareketli bir kafenin arka masalarından birine kadar izledim. Ishiguro sorularımı cevaplarken, kurgusunda yer vermeden önce...
Erich Fromm’dan: Sigmund Freud’un Misyonu
Dünyada Freud’u en iyi anlayan ve anlatanların başında Erich Fromm gelir. Bedeli Freudcu damgasıyla dışlanma girişimleri olmasına karşın Fromm hayranlık/düşmanlık çekişmelerinden uzak bilimsel bir gözle Freud’u yaşadığı zamanın ruhunu da göz önünde...
Bireysel Özerklik ve Liberalizm
Özerklik İdeali Özünde felsefî-ahlâkî bir kavram olan “özerklik” (autonomy) kısaca kişinin kendini-yönetmesi, kendini-belirlemesi, kendi kuralını kendisinin koyması gibi anlamlara gelmektedir. Özerklik mümkün olan en yüksek derecede hayatının...
Kapitalist Birey, Arsız Kent ve Uydurma Yaşam
II. Dünya Savaşı’ndan hemen sonra artan televizyon ve otomobil satışlarının Amerika üzerindeki ilk etkisi, büyük kentleri hızla terk eden orta sınıf aileler üzerinde görüldü. “Suburbia” denildi bu uzun sürüp günümüze kadar gelen...
Blade Runner’ın Ürkütücü Derecede Öngörülü Gelecek Vizyonu
Şirketler nasıl hissedeceğimizi kontrol edebilecek kadar güçlenebilirler mi? Makineler öfkelenebilir mi -kendilerini yaratanlara kızabilirler mi? İnsanlar makineleri sevmeyi öğrenebilir mi? Bunlar, Ridley Scott’ın bir kuruluşun yarattığı ürünün...
Heath Lowry: On Dördüncü Yüzyıl Osmanlı Gerçekleri; Hâcı-Gâzî Evrenos’un İzinde Eseri Üzerine Bir İnceleme
Orijinal adıyla “Fourteenth Century Ottoman Realities: In Search of Hâcı-Gâzî Evrenos” 2012 yılında yayımlanan bu eser, yaygın olarak bilindiği üzere Osmanlı kuruluş dönemi kaynaklarının yoksunluğundan ötürü XX. asrın başından beri süregelen ve...
Harun Tepe’den Hareketle Etiğin Kuramsal Sorunları
Etik; felsefenin araştırma konusu olup, insanın yapıp ettikleriyle alakalı teorik ve pratik bilgi alanıdır. Etik kavramına çoğunluk aşinadır. Yani etik deyince hemen herkesin söyleyeceği bir şeyler vardır. Buna karşılık etik hakkında bilinenlerin...
İslami Pratiklere Etnografik Yaklaşımlar
Son otuz yıldır genel olarak sosyal bilimlerin, özel olarak da antropolojinin kendi betimleyici gelenekleriyle ilişkileri belirsiz bir hâl almıştır. Zira araştırmacılar, epistemik göreciliğe ve kendi kendine ket vuran bir eleştirelliğe kapılarak pek...
Türkiye Klasikleri 25: Halil İnalcık – Tarih ve Politika
Kabul edelim etmeyelim, şu son 20-30 yıl içinde yeni bir nesil yetişmiştir; toplumumuz dünyadaki derin değişikliklere denk olarak tarihin yeni bir evresini yaşamaktadır. Günümüzde dünya görüşü, kimlik ve tarihin yorumu, derinliğine değişmiştir...
Bir Şehri Yok Etmek: “Eserler Ortada”
Dönemimiz, inanıyorum ki hayırla yad edilecek. Eserler ortada, İstanbullular yaşıyor ve kullanıyor. — Kadir Topbaş, 2017 Bilir misin ki, biz şehrin sahibi değiliz. Sadece içinde oturuyoruz. Devletin ve belediyenin bir misafiri gibi. Ve başından beri...
İfade Özgürlüğünü Kavrayamamak: Itır Esen Örneği
“İfade özgürlüğü, kişinin fikir ve yorumlarını hükümet baskısı, sansür veya toplumsal yaptırım korkusu olmadan dile getirebilmesidir.” John Stuart Mill, Özgürlük Üzerine (1859) Türkiye güzeli seçilen Itır Esen’in, 15 Temmuz...
Akademik Kitap Eleştirisi Nedir, Nasıl Yapılır?
Meselemiz, akademik kitap incelemesi / eleştirisi nedir, ne işe yarar ve en önemlisi nasıl yapılır sorusu üzerine. Türkiye akademi camiasında kitap eleştirisi meselesi genellikle yayımlanan dergilerin son kısımlarında kıyıda köşede kalmış, yüksek...
Yabancılaşma Sorunsalı
Kimdir düşman? Bir türlü ele geçirilemeyen “anlam”ın sürekli aranışında bizlere refakat eden, vefalı ancak huzur vermez bu varlığı düşman olarak nitelemekte bir an olsun tereddüt edilmez. Bu düşman, korkunç bir canavardır mutlaka yoksa onun yüzünden...
Oz Büyücüsü’nün Gizli Bir Mesajı mı Var?
L. Frank Baum, “Oz Büyücüsü”nün önsözünde, kitabın yalnızca masum bir çocuğun hikâyesi olduğunu öne sürüyor. Fakat bazı bilginler kitapta on dokuzuncu yüzyıl sonlarının ekonomi politikalarına dair gizli eleştiriler buldular...
Post-Yapısal Bir Kartografi Denemesi: Post-Yapı
Post-yapı, yapı sonrası bir varoluş düzeyini imlese de, ondan daha eskidir. Eşyanın doğası insanî bir istenç olmadığında, kendi halinde post-yapısaldır denilebilir. Diğer yandan yapı, insanî işlevden ayrı düşünülemez. Post-yapı, yapısal olanı...
Ruth Benedict: Kültür Örüntüleri Eseri Üzerine Kısa Bir İnceleme
Başlangıçta Tanrı her halka kilden bir bardak verdi ve onlar bu bardaktan kendi yaşamlarını içtiler. — Digger Kızılderilileri’nin Atasözü 1997 yılında Mustafa Topal tarafından Türkçeye kazandırılan bu kıymetli eserin orijinal adı Patterns of...
Kim Jong-un: Akıllı ve Stratejik mi?
Bazen, en çok hangi dünya lideri ile röportaj yapmak istediğim sorulur. Bana göre bunun cevabı gayet açıktır: Kim Jong-un. Küresel anlamda genel algı, Kuzey Kore liderinin kaçık, provokatif ve ne yapacağı belli olmayan bir kimse olduğu yönündedir...
Bitmeyen Tartışmaya Devam: Türkiye’de Eğitim Sistemi
sosyalbilimler.org’da, her ay farklı bir konu üzerinde yazmayı planlamış olmakla birlikte geçtiğimiz bir ay içerisinde ülkemizin hiç bitmeyen tartışma konusu eğitim alanında yaşananlar üzerine, kaldığım yerden devam etmeye karar verdim...
Derrida, Hukuk, Şiddet ve Adalet Paradoksu
Bu yuvarlak masaya yapacağım katkı -daha doğrusu küçük ilave-, Jacques Derrida’nın “Hukukun Gücü: ‘Otoritenin Mistik Temeli”{Jacques Derrida, “Force of Law: The Mystical Foundation of Authority”, Cardozo Law Review, Vol: 11, 1990, s. 919...
Sofra Adabı: Le Fantome de la Liberte
Bir profesör, polis akademisinde verdiği derste yasalardan, geleneklerden, görgü kurallarından ve bunların zaman içerisinde yaşadığı değişimlerden bahsetmektedir. Profesör, görgü kurallarıyla ilgili bir örnek vermek ister ve eşiyle birlikte...
Cogito Degisi Sayı 87: Yaralanabilirlik
Yaralanabilirlik, dünyayla ve başkayla ilişkisinde ve doğanın güçleri karşısında sürekli şiddete maruz kalma ve yaralanma tehlikesi altında olan, ölümlü insanın kurucu niteliklerinden biri. Tarihsel ve toplumsal konumlanış, cinsiyet, ırk, etnisiteye...
Post-Yapısal Bir Kartografi Denemesi: Yapı
İlk kitabı üniversitenin ilk yılında okudum; her daim baba tarafından gelen bir “Kitap okumalısın.” telkini kulağımızda. Dostoyevski’nin Beyaz Geceler‘iydi. Lise yıllarında bir Ömer Seyfettin okumuşluğum vardı, Beyaz Lâle onu...
Akılcılık, Çoğulculuk ve Hoşgörü
Yıllar önce, sanırım 1984 veya 1985 olmalı, ‘Aklın Yolu Bir Değildir’ diye bir yazı yazmıştım. Monist (tekçi) toplumsal-siyasal tasavvuru eleştirdiğim o yazı aslında benim için çoğulculuğa bir girişti. Birkaç yıl sonra Isaiah Berlin okumaya...
Bilimin Felsefi Yorumu Mümkün mü?
Bu kısa yazıda Philipp Frank’ın Bilim Felsefesi: Bilim ile Felsefe Arasındaki Bağ kitabının bir okumasına doğru giderken hem bilimin felsefi yorumunun imkânını sorgulayacağım, hem de rasyonalist, hatta rasyonalizmüstücü{Kavramı Gaston Bachelard...
Kötülüğe Dair: Otorite ve Vicdan
I. Dünya Savaşı’ndan sonra 1960 yılında başlayan yargılamalarda, suçlu görülen Nazi subayı Adolf Eichmann, Mossad ajanlarınca Arjantin’de yakalanıp geri getiriliyor. Mahkemenin yaklaşmakta olduğu günlerde Eichmann bir af mektubu yazıyor ve...
