Sosyal Bilimler

Kitap Tanıtan Yazılar | Sosyal Bilimler
Sosyal Bilimler

Kitap Tanıtan Yazılar

Akademik yazın içerisinde kitap tanıtım ve eleştiri yazıları en hor görülen, prestiji en az olan yazılardır. Bazı dergiler kitap tanıtım yazıları yayınlamazlar, diğer bazı dergiler ise kitap tanıtım yazısı da yayılayabileceğini belirtmezler. Diğer yandan ise akademik kitap tanıtım yazıları yazmak prestiji düşük bir iş olduğu için akademi dünyasında en düşük statülü kimselere bırakılır, ya akademiye girmeye çalışan kişiler veya akademik hiyerarşide en altta olan araştırma görevlililerine kalır bu iş. Tanıtılan ve eleştirilen kitaplarsa çoğunlukla ya hocalarının yazdıkları veya çeviridikleri veya bir şekilde ilişkili oldukları kitaplardır.

Ben kitap tanıtım ve eleştiri yazılarının üç tipe ayrıldığını düşünüyorum ve bu yazıların bu ayrımlara göre değerlendirilmesi gerektiğine inanıyorum.

Kitap tanıtım ve eleştiri yazılarının benim gördüğüm ilk türü kitap özetidir. Bu ilk tür sebebiyle maalesef kitap tanıtım ve eleştiri yazılarının ismi çıkmış ve niteliksiz yazılar olarak yaftalanmışlardır. Bu tür yazılar onlarca hatta yüzlerce sayfa olan kitapların üç beş sayfaya sıkıştırılmış şekilde temel tezlerini ve düşüncelerini özetlerler. Bunun dışında çok işlevleri yoktur, metni sorunsallaştırmazlar veya tartışmazlar.

İkinci tür, kitabın tarihsel ve düşünsel bağlamına oturtarak, kitap tanıtım yazısının bir zihniyet tarihi yazısına dönüştürülmesidir. Bu türde kitabın özeti çıkarılmaz, belki kitabın ana tezi kısaca anlatılır ve sonrasında bu ana teze ulaşmak için hangi yollardan geçildiği, hangi düşünür ve bilimcinin nasıl yorumlandığı ve nelere atıf yapıldığı ortaya konur. Sonrasında metinin yayınladığı dönemde nasıl bir etki yarattığı ve sonrasında ne tür eleştirilere maruz kalıp, nasıl yorumlandığına bakılır. Bu türe bir örnek vermek gerekirse Friedrich Engels’in Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni ele alabiliriz. Bu kitap en temelde on dokuzuncu yüzyılın evrimci antropologlarının görüşlerinin kapitalizmin gelişimi çerçevesinde yeniden yorumlanmasıdır. Özellikle Lewis H. Morgan’ın Eski Toplum ve Johan J. Bachofen’in Söylence, Din ve Anaerki kitapları Marx ve Engels’i çok etkilemiştir ve kapitalizme bir tarihsellik kazandırmak adına bu tezleri kullanmışlardır. Ve bu kitabın tezleri uzun süre marksist düşünceyi biçimlendirmiştir fakat antropoloji içerisinde yeni gelişmeler kültürel evrimci tezlerden vazgeçilmesine sebep olmuştur ve bu durum kitabın göz ardı edilmesine hatta marksist düşünce içerisinde yok sayılmasına sebep olmuştur. Ama kadın hareketinin 60’lı yıllarda yeniden yükselişe geçmesiyle kitap feminist sosyalist antropologlar Eleanor Leacock ve Karen Sacks tarafından çağın verilerine uygun olarak yeniden yorumlanmıştır. Yani bu yazın türü kitabı tarihsel ve düşünsel bağlamına oturtur. Ayrıca bu kitap tanıtım yazıları zorlu yazılardır ve her kitaba doğal olarak yapılamaz. Tarihsel önemi olan ve düşünce dünyasında bir şeyleri değiştiren kitaplar için uygun bir yazındır denilebilir. Bazı tarihsel önemi büyük kitaplar için tek yazarlı veya derleme okuma kılavuzları bile yayınlanmaktadır. Türkçede bu türde daha çok Karl Marx’ın Kapital eseri için görmüş olsak da yurt dışında başka kitaplar için de bu tür metinler mevcut. Zaman zaman da bu tür metinler kitapların önsözü veya sonsözü olarak da basılabilmektedirler.

Üçüncü türe ise özgün kitap yorumları ve eleştirileri girmektedir. Bu türde kitaplar veya metinler daha önce kimsenin görmediği bir açıdan yeniden yorumlanır veya kitabın karşı tezleri çerçevesinde bir eleştirisi yapılarak kitaba başka bir açıdan bakılması sağlanır. Bu türe ayrıca bir metnin yazıldığı yerden başka bir bölge, ülke veya yerellik bağlamında yeniden okuması ve yorumlanması da girebilir.

Kitapların sosyal ve beşeri bilimler içerisinde temel araçlardan birisi olduğu göz ardı etmemeliyiz ve bu yüzden de bu tür kitap tanıtımı ve eleştirisi yazılarınını küçümsememeliyiz. Kitapların ve metinlerin zaman zaman zor anlaşıldığını göz önünde bulundurup, kitap tanıtım yazıları türünde iyi yazılmış olan metinlerin bizlere kitapları anlamamızda ve yorumlamamızda yardımcı olacağını düşünüyorum. Sosyal bilimler bir etkileşim ve dayanışma işidir o yüzden başkalanın da ne dediğine bir göz atmak gerekli.

Tolga Ulusoy
blog@sosyalbilimler.org
sosyalbilimler.org Blog Yazarı

Yasal Uyarı: Yayımlanan bu yazının tüm hakları sosyalbilimler.org‘a aittir. Söz konusu metin, izin alınmadan başka bir web sitesinde ya da mecrada kısmen veya tamamen yayımlanamaz, kopyalanamaz, çoğaltılamaz, dağıtılamaz, içeriğinde herhangi bir değişiklik yapılamaz. Aksi taktirde bir hak ihlali söz konusu olduğunda; Sosyal Bilimler Platformu, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun ve 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun ilgili hükümleri gereğince maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Ancak yazının bir bölümü, alıntılanan yazıya aktif link verilerek kullanılabilir. Her türlü alıntı, (her müstakil yazı için) 200 kelime ile sınırlıdır. Alıntı yapılan metin üzerinde herhangi bir değişiklik yapılamaz.

1 yorum

sosyalbilimler.org’a Katkıda Bulunabilirsiniz.

sosyalbilimler.org'da editörlük yapabilir, kendi yazılarını yayımlayarak blog yazarımız olabilir veya Türkçe literatüre katkı sağlamak amacıyla çevirmenlik yapabilirsin. Mutlaka ilgi alanına yönelik bir görev vardır. sosyalbilimler.org ekibine katılmak için seni buraya alalım!

Bizi Takip Edin!

Sosyal Bilimleri sosyal ağlardan takip edebilir, aylık düzenlenen kitap çekilişlerimize katılabilirsiniz.